เกี่ยวกับ

กรมการทหารสื่อสาร Signal Department

การสื่อสารของกองทัพบก ก่อนสมัย ร.ศ. ๑๒๖ ใช้เครื่องมือที่เรียกว่า เครื่องสัญญามีเจ้าหน้าที่ในกรมทหารช่างเป็นผู้ปฏิบัติการ หลักในการ ใช้เครื่องสัญญา หน่วยทหารเหล่าอื่น ต้องจัดทหารขึ้นเป็นผู้ใช้เครื่องสัญญาของตนเองโดยอาศัยข้อบังคับให้ใช้เครื่องสัญญาประกอบกับสมุดโค้ดโทรเลขทหารบกและเครื่องหมายเลข สัญญาสำหรับธงคู่และธงเดี่ยวซึ่งกรมยุทนาธิการออกไว้เป็นแนวทางปฏิบัติ

ตั้งแต่เสด็จในกรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน ได้ทรงดำรงพระยศ นายพันเอก และทรงรับตำแหน่งจเรทหารช่าง เมื่อ ๒๑ ก.ย ๒๔๔๙ เป็นต้นมาพระองค์ไม่ ไม่เคยละไปจากทหารช่างเลย แม้จะได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้ดำรงตำแหน่งใหญ่น้อยอื่นๆทั้งในทางทหารช่างพลเรือนอีกมากมายก็ยังโปรดเกล้าฯให้รั้ง ตำแหน่งจเรทหารช่างไว้ด้วยตลอดเวลาทั้งนี้เพราะพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงมีพระราชประสงค์ ไว้ตั้งแต่ต้น

ในการกำหนดให้พระองค์เจ้าชายบุรฉัตรไชยากรเข้าศึกษาในด้านโยธาธิการ และได้ทรงเล็งเห็นอย่างถ่องแท้ในความปรีชาสามารถตามวิริยะตั้งพระทัยแน่วแน่ ในการเร่งรัดปรับปรุงเรื่องของทหารช่างจึงได้รับความไว้วางพระราชหฤทัยให้รับผิดชอบอำนวยการบริหารปรับปรุง กิจการทหารช่าง แต่เนื่องกันมาโดยตลอดชั่ว ๓ แผ่นดิน(รัชกาลที่ ๔ ถึงรัชกาลที่ ๗)

พระอุตสาหะวิริยะและการเสียสละส่วนพระองค์ของเสด็จในกรมพระเพชรอัครโยธินที่ทรงมอบ ให้แก่กิจทหารช่าง อันเป็นพื้นฐานปูแนวทางก่อกำเนิด เหล่าทหารสื่อสารในเวลาต่อมามีเอนกประการอาทิเช่น ในระหว่างปีพ.ศ.๒๔๕๖ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ มีพระราชดำริให้กองทัพบกไทยกวดขัน ในแผนกทหาร ช่างให้ดียิ่งขึ้นไปอีกจึงโปรดเกล้าฯให้นายพลโทกรมหมื่นกำแพงเพชรอัครโยธินทรงรับตำแหน่งจเรทหารช่าง แต่อย่างเดียว เพื่อบรรเทาภาวะ ในหน้าที่อื่นมาเร่งรัดเรื่องของทหารช่างให้เร็วที่สุดนั้นเสด็จในกรมฯ ได้กราบ ถวายบังคับลาออกไปรักษาพระองค์ยังประเทศอียิปต์และยุโรป เป็นเป็นเวลา1ปี ยังทรงพระอุสาหะใช้วงเวลานั้น เสด็จทอดพระเนตรการทหารช่างของยุโรปซึ่งกำลังเปลี่ยนแปลง ในชั้นสูงอย่างรวดเร็ว โดยมิได้อนาทรต่อความเหนื่อยยาก พระวรกาย

ในปี ๒๔๖๐ โปรดให้ตั้ง โรงเรียนทหารช่าง ขึ้นในกระทรวงกลาโหม ให้คัดเลือกนายทหารช่างจากกรมกองต่างๆไปเข้าเรียนกำหนดวิชาที่สอนใน โรงเรียนทหารช่างในตอนนั้น ให้มีทั้งวิชาการชลประทาน, การไฟฟ้า, การสะพานต่างๆเครื่องกีดขวาง , วัตถุระเบิด , การไฟฟ้าทั้งทฤษฏีและปฏิบัติ , การไปรษณีย์ , การสัญญาณมีเครื่องมือสื่อสารต่างๆและเครื่องนาสาร ชนิดต่างๆแสดงว่าในสมัยนั้นได้ฝึกสอนให้ทหารช่างทำหน้าที่อย่างทหารช่างกับทหารสื่อสารในปัจจุบันรวมกัน ซึ่งเป็นการวางแนวทางการศึกษา ไว้เป็นอย่างดีแล้วในการที่จะแยกออกมาเป็น เหล่าทหารสื่อสาร

ในปี พ.ศ. ๒๓๖๓ เสด็จในกรมพระกาแพงเพชรอัครโยธิน จเรการช่างทหารบกท่านได้มอบเครื่องมือสื่อสารไฟฟ้าแบบทันสมัยซึ่งนักประดิษฐ์คิดสร้างสำเร็จ เเพื่อฝึกใช้ราชการเป็นเครื่องมือที่รับส่งกันเป็นคำพูดและ เป็นโทรเลข ในหีบเดียวกันท่านจเรฯท่านได้ส่งมาเรื่อยๆ และเป็นแบบต่างๆกัน *( พ.อ.เทศ กิตติรัต, อาลัยรักรำลึกถึงเพื่อน อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พลเอก จรูญ รัตนกุล เสรีเริงฤทธิ กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์บริษัท เอดิสัน เพรสโพรดักส์ จำกัด,๒๕๒๖ หน้า ๔๑. ) การทำงานของเราต่อมารู้สึก ว่าสนุกและหนักมือหน่อยเนื่องจากเสด็จในกรมฯท่านส่งเครื่องวิทยุแปลกๆ มาให้ทดลองกัน โดยมากจะทดลองกันที่วังเสด็จในกรมพระกำแพงเพชร อัครโยธินไปที่กรมทหารช่างบางซื่อ และที่กระทรวงกลาโหม( **เรื่องเดียวกัน หน้า ๔๓) กาลล่วงมาจน ถึงวันที่ ๒๗ พ.ค.๒๔๖๗ จึงได้มีคำสั่ง ตั้งทหารสื่อสารขึ้นเรียกว่าชนิดทหารสื่อสารมีสีเม็ดมะปรางเป็นสัญญาลักษณ์โดยจัดให้มีกองโรงเรียนทหารสื่อสารขึ้น ในกรมจเรการช่างทหารบก กำหนดหน้าที่ของแผนกที่๒ กรมจเรการช่างทหารบกให้มีหน้าที่การสื่อสารและการปฏิบัติงานเกี่ยวกับการสื่อสาร จึงนับว่าได้ แยกงานการสื่อสารออกจากทหารช่างก่อกำเนิดเป็นขึ้นอีกเหล่าหนึ่ง ทหารสื่อสารตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมาแต่ก็ยังคงอยู่ในกรมจเรการช่างทหารบกภายใต้การ บังคับบัญชาดูแลอุปการะ ของเสด็จในกรมฯ จเรการช่างทหารบกต่อมาอีก

จนปลายปี พ .ศ.๒๔๗๖ มีการตั้งกรมจเรทหารบกขึ้น มีแผนกที่ ๕ กรมจเรทหารบก เรียกชื่อย่อว่า .จร๕ มีหน้าที่เกี่ยวกับกิจการทหารสื่อสารตั้งสำนักงานอยู่ ในกระทรวงกลาโหมจึงเป็นการแยกทหารช่างกับทหารสื่อสารออกจากกันโดยเด็ดขาดตั้งแต่บัดนั้น

จึงสรุปได้ว่า ตลอดเวลาปฏิบัติราชการ ของเสด็จในกรมพระกาแพงเพชรอัครโยธิน ทรงปกครอง บังคับบัญชาโอบอุ้ม ทานุบารุง ทหารช่างมาอย่างต่อเนื่อง ไม่มีห้วงเวลาที่จะจากไปเลย และในขณะเดี่ยวกัน พระองค์ได้ปลูกฝั่งวางรากฐาน ปรับปรุง กิจการสื่อสารของกองทัพบกอันเป็นหน้าที่อย่างหนึ่งที่เคยมอบหมาย ให้ทหารช่าง เป็นผู้ปฏิบัติจนเติบโต ก้าวหน้าแยกออกมาเป็น ทหารสื่อสาร ขึ้นอีกเหล่าหนึ่ง จึงถือได้ว่า พระองค์เป็นผู้ให้กำเนิดเหล่าทหารเมื่อไม่ช้านี้ที่ซื้อมาจากบริษัทมาร์โคนี่ประเทศอังกฤษ ให้ทหารทดลอง